Duik onder in het bruisende uitgaansleven van 1939. Kom mee feesten, drinken en lachen. Artiesten in theaters en clubs verlichten de nacht met tedere liefdesliedjes, malle sketches en theatermonologen.
Maar dan brengt de bezetter een dilemma met zich mee: moet je in oorlogstijd wel doorgaan met spelen? Mag je het straks nog wel? En mag ík er straks überhaupt nog zijn, als homoseksuele acteur, joodse zangeres of opstandige jazzmuzikant?
Club Kristall is een muzikale voorstelling met de waargebeurde verhalen van artiesten in Nederland in oorlogstijd. Veel van hen speelden door, ook na waarschuwingen en zelfs na deportatie. Omdat dat ze op de been hield.
Theatermaakster Quirine Smit en cabaretier Robbert Jan Proos herontdekken vergeten werken. Geholpen door het onderzoek van cabaretarchivaris Richard van Bilsen (zwartekat.nl), zochten, vonden en vertellen zijn hun verhalen. Want de show gaat door!
Club Kristall wordt mede mogelijk gemaakt door:
Amarte fonds, Het Cultuurfonds en Vfonds.
Tekst en spel: Quirine Smit en Robbert Jan Proos
Muziek en arrangement: Marit Thus
Eindregie: Olaf van de Ven
Duur voorstelling: 80 minuten zonder pauze*
*N.B. Het is mogelijk om de voorstelling met pauze te spelen.
Over Club Kristall:
Jeroen Pater, Artistiek Directeur Utrecht International Comedy Festival:
“Met deze muziekvoorstelling werd voor mij bevestigd hoe waardevol het is om comedy te combineren met verdieping. Het raakt een belangrijk actueel thema en laat zien hoe cabaret kan verbinden en verrijken. Een must-see voor ieder die verdieping zoekt, het is een toonbeeld van hoe humor het leven draaglijker maakt.”
Richard van Bilsen (Zwarte Kat.nl):
“Aanleiding van de voorstelling was een lijst van 194 namen die ik samenstelde van slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog onder (cabaret)artiesten. Bij mijn inventarisatie van cabaretvoorstellingen in de periode 1895-1945 zocht ik ook de personalia op van de medewerkers. En veel te vaak zag ik dat hun leven tot einde was gekomen in concentratiekampen als Auschwitz, Sobibor en Bergen-Belsen. De lijst werd steeds langer naarmate ik doorzocht. Ik besloot de lijst met namen op 4 mei te publiceren op Zwartekat, als herinnering waar haat tegen elkaar toe kan leiden. In welke oorlog dan ook.
Smit en Proos zochten de verhalen achter de namen op de lijst en brengen deze in een muzikale voorstelling. Veel van de artiesten speelden door in oorlogstijd, ook na waarschuwingen en zelfs na deportatie. Omdat dat ze op de been hield. Naast de verhalen worden ook veel liedjes gezongen van deze artiesten, aangevuld met enkele eigen liedjes.
Vooraf was ik benieuwd welke verhalen verteld zouden worden. Sommigen zullen het verhaal van Johnny en Jones wel kennen, maar anderen zullen voor velen onbekend zijn. Zelf was ik blij verrast dat ook het verhaal van de Duitse cabaretière Dora Gerson werd gebracht. Zij vluchtte in de jaren dertig naar Nederland, nadat blijven in Duitsland voor haar onmogelijk was gemaakt. In Nederland was ze zeer actief als cabaretière, onder meer als gast bij het cabaret van Wim Kan en Corry Vonk. In de voorstelling wordt een Nederlandse versie van haar lied ‘Vorbei’ beklemmend gebracht.
Ik vond het een uiterst boeiende avond, die me niet lang genoeg had kunnen duren. Al was het maar omdat je deze verhalen en liedjes tegenwoordig maar zo weinig kunt horen.”
Speellijst:
24-04-2025: Try out Allart Hilversum, www.atallart.nl
4-05-2025: Schiller Theater Utrecht 14.30, http://www.schillertheater.nl
5-05-2025: Bevrijdingsfestival Utrecht 15:00, Restaurant Leen, tickets: : https://www.bevrijdingsfestivalutrecht.nl/activiteit/club-kristall-2/
10-05-2025: Theater Mascini Amsterdam 20:00, www.theatermascini.nl
25-05-2025: De Barg Boskoop 16:00, info@debarg.nl
26-09-2025: Theater Santbergen Hilversum, 20:15, Agenda UICF
27-09-2025: Theater Santbergen Hilversum, 20:15, Agenda UICF
30-10-2025: Uthuus Olst 20:00, http://www.uthuus.nl
19-12-2025: Theater Mascini Amsterdam 20.00, https://www.theatermascini.nl/theater
2026
17-01-2026: s’-Heer- Hendrikhuis, s’-Heer Hendrikskinderen, 20:00, info@robbertjanproos.nl
18-04-2026: De Buurvrouw Rotterdam, 20:00, https://buurvrouwrotterdam.org
25-04-2026: Theater De Richel, Amsterdam, 20:00, https://theaterderichel.nl/evenementen/club-kristall/
3-05-2026: Food Design Playground, Dordrecht, matinee met lunch 12:00 inloop, voorstelling 13:30. https://fooddesignplayground.nl/events/club-kristall
04-05-2026: Theater Mascini Amsterdam, 20:30, www.theatermascini.nl
05-05-2026: Theater De Vioolkist Hilversum, 20:00, www.devioolkist.nl
23-10-2026: Het Patronaat, Bergen op Zoom, 20:00. Ticketinfo volgt.
2027
4-05-2027: Theater de Liefde Haarlem 20:30, http://www.theaterdeliefde.nl